TAVI to zabieg o najwyższej klasie wskazań, który znacząco poprawia przeżywalność chorych z ciężką stenozą aortalną. W 2025 r. w Polsce przeprowadzono 4988 takich procedur, co oznacza wzrost jedynie o 1,7 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim. Tymczasem już wiadomo, że limity finansowania na 2026 r. przewidują spadek liczby zabiegów aż o 26 proc.

Eksperci z Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego oraz Zarządu Głównego PTK podkreślają w Medonecie, że coraz więcej pacjentów nie doczekuje się leczenia, które zgodnie z wytycznymi powinno być dostępne bez zbędnej zwłoki. 

Rokowanie gorsze niż w przypadku wielu nowotworów

TAVI, czyli przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej, to procedura ratująca życie osobom z ciężkim zwężeniem zastawki aortalnej. Dotyczy to zarówno starszych pacjentów z wieloma schorzeniami, dla których klasyczna operacja jest zbyt ryzykowna, jak i młodszych, u których operacja nie jest wskazana. Nieleczone zwężenie zastawki prowadzi do bardzo złych rokowań — w ciągu sześciu miesięcy umiera 10 proc. chorych, w ciągu 18 miesięcy 25 proc., a po czterech latach blisko połowa pacjentów.

Prof. Marek Grygier z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu zwraca uwagę w Medonecie, że śmiertelność wśród nieoperowanych pacjentów leczonych wyłącznie farmakologicznie wynosi od 30 do 60 proc. rocznie, co przewyższa wskaźniki dla większości nowotworów. Ekspert podkreśla, że TAVI to zabieg ratujący życie, a nie jedynie poprawiający komfort pacjentów, i że zgodnie z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego powinien być wykonywany u wszystkich kwalifikujących się chorych.

Wzrost liczby zabiegów zatrzymany

Przez ostatnie lata liczba zabiegów TAVI na milion mieszkańców w Polsce stopniowo rosła, choć nadal była niższa niż średnia europejska. W 2023 r. w Polsce wykonano około 110 takich procedur na milion mieszkańców, podczas gdy w krajach Unii Europejskiej wskaźnik ten wynosił około 140. Jednak w minionym roku trend wzrostowy został przerwany. Prof. Grygier zaznacza, że liczba zabiegów przestała rosnąć i wyniosła około 5 tys., podczas gdy według szacunków ESC nawet 11 tys. pacjentów rocznie kwalifikuje się do TAVI. Najnowsze wytyczne obejmują coraz szerszą grupę chorych, w tym osoby niskiego ryzyka już od 70. roku życia.

Limity finansowania i rosnące kolejki

Jednym z głównych problemów są limity finansowania Narodowego Funduszu Zdrowia oraz brak zapłaty za nadwykonania. Prof. Grygier wyjaśnia, że w 2025 r. NFZ nie pokrył kosztów nadwykonań zabiegów TAVI, oferując w różnych ośrodkach od zera do 50 proc. wartości. W jego szpitalu nadwykonania sięgnęły blisko 15 mln zł, a liczba zabiegów została ograniczona z 280 do 190 rocznie. W efekcie dyrektorzy niektórych placówek całkowicie wstrzymali zabiegi, a w innych znacznie je spowolniono. Kolejki rosną, a pacjenci umierają, czekając na swoją kolej.

Prof. Grygier relacjonuje, że obecnie w jego ośrodku do końca roku pozostało do wykonania około 60 zabiegów, co normalnie zajmuje dwa miesiące pracy. Tymczasem już w czerwcu w kolejce czeka ponad 80 pacjentów, a nowym chorym proponuje się terminy za dziewięć miesięcy. Przy śmiertelności sięgającej 60 proc., wielu z nich nie doczeka leczenia.

Dramatyczne skutki kolejek

W praktyce oznacza to, że personel medyczny często dzwoni do rodzin pacjentów, którzy nie doczekali zabiegu. Zdarza się, że gdy szpital informuje o wyznaczeniu terminu, rodzina odpowiada, że pacjent zmarł tydzień wcześniej. Z drugiej strony, chorzy i ich bliscy dzwonią do ośrodków, prosząc o przyspieszenie zabiegu, jednak szpitale nie są w stanie im pomóc ze względu na ograniczenia finansowe. Koszt jednego zabiegu TAVI to około 100 tys. zł, a szpitale nie mogą pokrywać tych wydatków z własnych środków.

Problem ogólnopolski i postulaty ekspertów

Jak podkreśla w rozmowie z Medonetem prof. Zenon Huczek, przewodniczący Asocjacji Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK, zabiegi TAVI wykonuje w Polsce około 30 ośrodków, z których większość ma już narzucone limity. Kolejki różnią się w zależności od regionu, ale wszędzie się wydłużają. W niektórych województwach czas oczekiwania przekracza półtora roku. Prof. Huczek zaznacza, że sytuacja jest szczególnie trudna dla pacjentów i wymaga natychmiastowej reakcji.

Analiza AISN PTK pokazuje, że w 19 ośrodkach, gdzie w 2025 r. wykonano prawie 70 proc. wszystkich zabiegów TAVI, limity finansowania na 2026 r. przewidują spadek liczby procedur o 26 proc. Średni czas oczekiwania na zabieg wynosi obecnie 5,9 miesiąca, a w połowie ośrodków przekracza sześć miesięcy. Wszystkie placówki biorące udział w analizie deklarują, że mają potencjał organizacyjny i kadrowy, by wykonywać więcej zabiegów, jednak ograniczają je limity finansowe.

Eksperci zwracają uwagę na różnice w podejściu do finansowania różnych dziedzin medycyny. Prof. Grygier zauważa, że w Polsce jedynie onkologia jest traktowana jako dziedzina bez limitów, podczas gdy choroby kardiologiczne odpowiadają za największą śmiertelność. Jego zdaniem nie powinno dochodzić do sytuacji, w której brakuje środków na zabiegi ratujące życie.

Z tego powodu Asocjacja Interwencji Sercowo-Naczyniowych PTK oraz Zarząd Główny PTK postulują, by procedura TAVI została objęta statusem świadczenia nielimitowanego, podobnie jak inne kluczowe interwencje ratujące życie. Eksperci przekonują, że takie rozwiązanie pozwoliłoby skrócić czas oczekiwania, wykorzystać pełen potencjał ośrodków, poprawić wyniki leczenia i przeżywalność pacjentów, a także zbliżyć Polskę do europejskich standardów i przynieść długofalowe oszczędności poprzez ograniczenie powikłań i hospitalizacji.

źródło: medonet.pl